تاریخچه فارکس

تاريخچه فاركس

پیدایش مبادلات ارزی به زمان ضرب اولین سکه ها و آغاز تجارت بازگشته و در طول سالیان به شکل کنونی درآمده که آن را با نام فارکس می شناسیم.

تا پیش از جنگ جهانی اول سیستم استاندارد طلا مورد استفاده کشورها قرار می گرفت، که براساس این سیستم ارزش هر ارز به میزان طلایی بستگی داشت که پشتوانه آن بود. به طور مثال ارزش هر اونس طلا برابر 6.5 دلار آمریکا و 3.17 پوند انگلستان بوده است، در نتیجه قیمت هر پوند انگلیس برابر 2.05 دلار محاسبه می شده است.در قالب این سیستم، نرخ ارز کشورها دارای ثبات نسبی بود ونوسانات زیادی صورت نمی پذیرفت اما با آغاز جنگ جهانی اول این سیستم دیگر کارایی نداشت و کشورها تا پایان جنگ جهانی دوم از نظام های ارزی متفاوتی برای حفظ ارزش پول ملی استفاده می کردند.

در سال 1944 در نیوهمپشایر آمریکا و در هتلی بنام برتون وودز کنفرانسی با حضور نمایندگان45 کشور جهان تشکیل گردید، که براساس نتایج جلسه، مقررگردید بانک جهانی بدلیل بی ثباتی اقتصاد بین الملل اقدام به تعیین نرخ ثابت برابری ارزها نماید و از سوی دیگر دلار آمریکا بعنوان رابط سایر ارزها با طلا تعیین شد.

از این رو ارزش هر اونس طلا 35 دلار تعیین شد و دلار آمریکا معیار تعیین ارزش سایر ارزها قرار گرفت. سیستم فوق ثباتی بیست ساله در اقتصاد جهانی ایجاد کرد که سرانجام در دهه 70 از هم فروپاشید.

در سال 1967 بانکی در شیکاگو از دادن وام به صورت پوند به یک استاد دانشگاه به نام میلتون فریدمن خودداری کرد زیرا وی قصد داشت از این وام برای سلف خریدن پول کشور انگلستان استفاده کند . فریدمن که می‌دانست پوند در مقابل دلار ارزش بسیار بالاتری دارد قصد داشت آ ن را بفروشد و بعد از آن‌که قیمت آن نزول کرد ، دوباره آن را جهت بازپرداخت به بانک بخرد و به این وسیله در زمان اندکی سود ببرد.  

    خودداری بانک از دادن این وام بر اساس توافق‌نامه برتن وودز بود که 20 سال پیّش از آن به تصویب رسیده بود. بر اساس این توافق‌نامه نرخ پول ملی هر کشور در برابر دلار ثابت بود و برای دلار نرخ 35 دلار در مقابل هر انس طلا تعیین شده بود هدف توافق‌نامه برتن وودز که از سال 1944 به اجرا درآمد ایجاد ثبات بین‌المللی پولی با جلوگیری از به جریان افتادن پول بین کشورها و محدود ساختن سوداگری با پول دیگر کشورها بود . قبل از این توافق‌نامه، پایه ارز طلا بر سیستم اقتصاد بین‌المللی حاکم بود.

در سال 1971 آقای نیکسون رییس جمهور وقت آمریکا رابطه دلار و طلا را قطع نمودو بدین ترتیب ارزش دلار به عرضه و تقاضای جهانی وابسته شد.در همان سال توافقنامه ای مشابه با برتون وددز بنام اسمیت سونیان امضا شد که براساس آن نوسانات محدودی برای ارزها مجاز شمرده شده بود.در سال 1972 کشور های اروپایی برای فرار از وابستگی به دلار آمریکا دست به امضای توافقنامه ای زدند که طی آن نرخ ارز کشور های امضا کننده تا میزان 25/2% اجازه نوسان یافت.

در نهایت هر دو توافقنامه فوق لغو شدند و نظام ارز شناور از سال 1974 با امضای توافقنامه جاماییکا رسما مورد پذیرش قرار گرفت و از آن پس کشورها اجازه یافتند تا نظام ارزی دلخواه را انتخاب نمایند.در سال1978 کشورهای اروپایی مجددا در جهت کاهش تسلط دلار آمریکا اقدام نمودند ونهایتا سیستم پولی واحد اروپا یاEMS را بنا نهادند.  

 از سال 1876 تا جنگ جهانی اول ، پایه ارز طلا باعث ایجاد فاز جدیدی در ثبات قیمت‌ها شد چرا که قیمت طلا پشتیبان پول بود . این سیستم موجب شد سنت صدها ساله پادشاهان و فرمانروایان که ارزش پول را خودسرانه پائین می‌آورند و باعث ایجاد تورم می‌شدند منسوخ شود. اما توافق‌نامه برتن وودز و پایه ارز طلا سیستمهای بی ایرادی نبودند هنگامی که یک اقتصاد به قدرت می رسید، شروع به واردات سنگین از کشورهای دیگر می کرد تا آنجا که ذخایر طلایی که پشتوانه پول آن اقتصاد بود ،ته می کشید در نتیجه این امر از عرضه پول کاسته شده و نرخ بهره افزایش می یافت و فعالیتهای اقتصادی به حدی پایین می‌آمد که به رکود می انجامید در نهایت قیمت کالا به پائین ترین سطح خود می‌رسید و کشورهای دیگر را ترغیب می‌کرد برای خرید بی‌حساب و کتاب به آنها هجوم آورند . در نتیجه با تزریق طلا به اقتصاد دوباره عرضه پول افزایش یافته ،نرخ های بهره کاهش می یافت و دوباره اقتصاد ثروتمندی به وجود می‌آمد.

   این فرایند رونق ـ نزول اقتصادی در زمان سلطه پایه ارز طلا ادامه داشت تا آن‌که وقوع جنگ جهانی اول باعث توقف گردش تجارت و مانور آزادانه طلا شد .پس از دو جنگ جهانی توافق‌نامه برتن وودز به تصویب رسید و کشورهای امضا کننده موافقت کردند با سود اندکی ارزش پول خود را در برابر دلار و همچنین نرخ معادلی را برای طلا ثابت نگهدارند . این کشورها مجاز نبودند ارزش پول خود را برای منافع تجاری پائین آورند و در صورت انجام چنین امری فقط می‌توانستند حداکثر 10 درصد از ارزش پول خود بکاهند.  

 در دهه پنجاه میلادی حجم روزافزون تجارت بین المللی منجر به جابجایی سرمایه های انبوهی شد که حاصل ساخت و سازهای پس از جنگ بود این کار باعث بی ثباتی نرخ‌های ارزی تعیین شده در توافق‌نامه برتون وودز شد . سرانجام در سال 1971 این موافقتنامه باطل شد و دیگر دلار امریکا قابل تبدیل به طلا نبود .تا سال 1973 شناوری ارزهای کشورهای مهم صنعتی بیشتر شد و عمدتا عرضه و تقاضای بازار معاملات ارز قیمت آنها را تعیین می کرد در طول دهه 70 میلادی قیمتها روزانه در حال تغییر بودند . با حجم سرعت و ناپایداری روز افزون که منجر به ایجاد ابزار جدید مالی بی قانونی بازار و آزاد شدن تجارت شد در دهه 80 میلادی خروج سرمایه ها از مرزها با پیدایش رایانه و تکنولوژی تسریع و باعث گسترش بازار به آسیا ، اروپا و امریکا شد.

    پس از آن بانک‌ها که به لحاظ ماهیت بانکی خود همیشه درگیر جریان ارزهای خارجی بودند به فکر مدیریت منابع ارزی خود افتادند و به همین جهت یک جریان بین بانکی را بوجود آوردند تا بواسطه آن بتوانند ارزهایی را که فکر می‌کردند در آینده ارزش بیشتری خواهند داشت را تهیه و آنهایی را که فکر می‌کردند ارزش خود را از دست خواهند داد بواسطه این جریان بفروشند لذا به خاطر این‌که هر بانکی استراتژی خاص خود را دنبال می‌کرد جریانی بنام جریان تبادل ارزهای خارجی ایجاد گردید.

معاملات ارزی از حدود روزانه 70 میلیارد دلار در دهه 80 ، دو دهه بعد به روزانه 1.5 تریلیون دلار افزایش یافت . یکی از عوامل عمده تسریع یافتن تجارت ارز گسترش سریع بازار یورو به دلار بود ، جایی که دلار آمریکا در بانک‌های خارج از آن کشور به سپرده گذاشته می شود . به همین ترتیب در بازارهای اروپایی دارائیهای به غیر از ارز کشور مربوطه سپرده گذاری می شود . بازار یورو به دلار ،اولین بار در دهه 50 به وجود آمد . زمانی که درآمد نفت روسیه که به دلار بود ، از ترس آنکه توسط قانون گذاران امریکا بلوکه شود ، خارج از آن کشور به سپرده گذاشته شد.

این کار سرمایه برون مرزی عظیمی را از کنترل مقامات امریکا خارج کرد . سپس دولت امریکا قوانینی وضع کرد تا وام دادن به خارجیان را محدود کند . بازارهای اروپایی جاذبه خاصی داشتند چرا که مقررات کمتر و بازده بیشتر داشتند . از اواخر دهه 80 به بعد شرکتهای امریکایی شروع به گرفتن وام از کشورهای آن سوی آب کردند و بازارهای اروپایی را مکان سودمندی برای کنترل نقدینگی ، گرفتن وامهای کوتاه مدت و تامین مالی واردات و صادرات یافتند . لندن بازار عمده برون مرزی بوده و هست . در دهه 80 میلادی وقتی بانکهای انگلیس برای حفظ موقعیت راهبرانه خود در تجارت جهانی شروع به وام دادن دلار به عنوان جایگزینی برای پوند کردند ، به یک مرکز کلیدی در بازار یورو به دلار مبدل شدند .

 موقعیت مناسب جغرافیایی لندن ( که بین بازارهای آسیا و امریکا واقع شده است ) یکی دیگر از دلایل حفظ برتری این کشور در بازارهای اروپایی است.

بازار فارکس در ابتدا محل تعامل بانک های مرکزی بود، اما تحولات فوق و کاهش نقش دولت ها در اقتصاد سبب گردید بانک های تجاری، شرکت های تجاری، کارگزاران و بورس بازان نیز در این بازار حضور یابند وسرانجام در سال 1993، کشورهای اروپایی با افزایش دامنه تغییرات ارزها تا 15%، زمینه حضور معامله گران خرد را فراهم نمودند. از سویی با پیشرفت فناوری اطلاعات ابزارهای لازم جهت انجام معاملات در فضای مجازی (اینترنت) در اختیار معامله گران فوق قرار گرفت، بطوری که امروز شاهد گسترش بکارگیری این فناوری در بازار فارکس می باشیم.

فاركس چيست؟

مقدمه

FOREX مخفف(foreign exchange market) و بمعنای بازار مبادله ارز می باشد. بازار ارز (یا فارکس )هنگامی بوجود می آید که دو ارز به صورت پایاپای با یکدیگر مورد معامله قرار گیرند.فارکس ازنظر میزان مبادله «ارزش نقدی»بزرگترین بازار جهان محسوب می شود وشامل تجارت میان بانکهای بزرگ، بانکهای مرکزی، بورس بازهای ارز، شرکتهای چند ملیتی، دولت ها وسایر موسسات مالی می شود.مبادلات معامله گران خرد(سرمایه گذاران یا بورس بازهای کوچک)بخش کوچکی از مبادلات بازار را شامل می شود،این دسته از معامله گران توسط کارگزاران می توانند در معاملات شرکت جویند.

بازار فارکس با رشدی شگفت انگیز در حجم مبادلات، طی سه سال گذشته(57%)تبدیل به پرحجم ترین بازار مالی جهان شده است به طوری که حجم معاملات روزانه بازار فارکس در برخی روزها به 1900 میلیارد دلارمی رسد.(براساس ارزیابی سه سالانه بانک پرداختهای بین المللی، معاملات روزانه ارز شامل:

• 600میلیارد دلار معاملات spot
• 1300میلیارد دلار معاملات مشتقه:
• 200 میلیارد دلار معاملات سلف
• 1000میلیارد دلار معاملات معاوضات فارکس
• 100میلیارد دلار معاملات اختیارات

میباشد. بیش از s از حجم معاملات بازار فارکس مربوط به معاملات شرکت هایی است که در زمینه مالی شهرت فراوانی دارند، این معامله گران عبارتند از(بنا به گزارش مجله وال استریت اروپا-صفحه  20- تاریخ 9/02/2006):

 

1	Deutsche Bank	17.0
2	UBS	12.5
3	Citigroup	7.5
4	HSBC	6.4
5	Barclays	5.9
6	Merrill Lynch	5.7
7	J.P. Morgan Chase	5.3
8	Goldman Sachs	4.4
9	ABN Amro	4.2
10	Morgan Stanley	3.9

ماهیت معاملات فارکس خارج بورس است اما مراکز اصلی تجارت ارز بترتیب در لندن، نیو یورک و توکیو می باشندو بانک ها از سراسر جهان در این معاملات شرکت می جویند. این بازار 24 ساعته است و مردم مناطق گوناگون جهان بر اساس ساعت های کاری و اداری کشور خود وارد این بازار می شوند لذا زمانی که معاملات آسیایی ها پایان می یابد معاملات اروپایی ها آغاز و بعد از آن هم معاملات آمریکایی ها وسپس در مسیر حرکت این چرخه دوباره آسیایی شروع به انجام معاملات می نمایند.
معامله گران می توانند در زمانی که اخبار منتشر می شوند بلا فاصله به آن ها واکنش نشان دهند بدون نیاز به انتظار برای گشوده شدن بازار  زیرا این بازار از طریق اینترنت قابل دسترسی می باشد این بازار مستقلا خبر مهمی برای معامله گرانش ندارد و تغییر ارزش ارزها نسبت بهم معمولا به واسطه «جریان های پولی »واقعی ایجاد می شود که جریان های پولی نیز در اثر تغییر در انتظارات معامله گران پدید می آیدو اما تغییر انتظارات معامله گران تحت تاثیر تغییر در تولید ناخالص داخلی ، تورم، نرخ بهره، کسری یا مازاد بودجه و تراز تجاری و دیگر شاخص های اقتصادی، سیاسی واجتماعی می باشد.شاخص های فوق تحت عنوان خبر در موعد مقرر برای عموم منتشر می شوند و بسیاری از مردم می توانند در همان لحظه از طریق خبرگزاری هایی چون رویترز، بلومبرگ و.... به آنها دست یابند.

ارزها در این بازار در مقابل یکدیگر به صورت یک به یک معامله می شوندو نسبت برابریشان به صورت xxx/yyy نشان داده می شود.قسمت xxx قیمت فروش و yyy قیمت خرید برای مشتری است. برای مثال قیمت یورو /دلار در برهه ای از زمان به صورت مقابل می باشد: 1.2048/1.2045 یعنی هر یورو برابر 1.2048 دلار است(برای فروش).
 

در بازار های spot بیشترین معاملات بر روی جفت ارزهای زیر انجام می شود(براساس تحقیقات بانک پرداخت های بین المللی، BIS):

• یورو/دلارآمریکا 28%
• دلارآمریکا/ین 17%
• پوند/دلارآمریکا 14%

ودلار آمریکا در بیش از 89%از معاملات نقش دارد و بدنبال آن یورو 37%، ین20% و پوند 17%-گرچه معامله با یورو در مقابل ارزهای دیگر از سال 1999 که این ارز به رسمیت شناخته شد به طور قابل ملاحظه ای رشد داشته اما هم چنان این معاملات بیشتر بر مبنای دلار است.

شرکت کنندگان در بازار:
مطابق مطالعات بانک پرداختهای بین المللی-BIS- (ارزیابی سه سالانه سال2004) :

• 53% از معاملات مستقیم بین Dealerها(به طور مثال بین بانکها)
• 33%شامل معاملات بین Dealerها و مدیران سرمایه
• و تنها 14% بین واسطه ها وشرکت های غیر مالی

بوده است.

1- بانک ها:
معاملات بین بانک ها معمولا بر پایه گردش معاملات تجاری و بورس بازی(به مقدار زیادی) قرار دارد یک بانک بزرگ ممکن است روزانه میلیارد ها دلار معامله کند بعضی از این معاملات از طرف مشتریانی است که با حساب بانکی شان معاملات خود را انجام می دهند اما بیشتر معاملات از طرف خود بانک است.

2- ابر شرکت های چند ملیتی:
با رشد روز افزون تجارت بین الملل از دهه 50 میلادی و شتاب رشد آن طی سال های پس از تشکیل WTO، شرکت هایی چند ملیتی که کارخانه ای به وسعت جهان و بازاری به بزرگی تمام کره خاکی را دارا هستند عملا نبض اقتصاد بین الملل را در دست گرفته اندوبا گسترش روابط تجاری شرکت های مذکور با اقتصاد های مختلف و کشور های گوناگون، تغییرات نرخ ارز عملا به معیاری تاثیر گذار در تعیین سود آوری بدل شده است.بنابراین شرکت های چند ملیتی برای پوشش ریسک ناشی از تغییرات نرخ ارز خواسته یا نا خواسته وارد مبادلات بازار فارکس می شوند، هرچند که اثر گذاری معاملات آنها بمراتب کمرنگ تر از معاملات بانک ه، بانک های مرکزی و HEDGE FUNDER ها می باشد.

3- بانک های مرکزی:
بانک های مرکزی نقش بسیار مهمی در بازار مذکور ایفا می نمایند، آن ها سعی در کنترل عرضه پول، تورم ویا نرخ های بهره دارند و حتی می توانند برای تثبیت نرخ ارز کشورشان وارد معاملات شوند هرچند نقدینگی بازار بحدی بالاست که براحتی تحت تاثیر معاملات نهاد های ثروتمندی مثل بانک های مرکزی قرار نمی گیرد.

4- hedge funders(پوششگران ریسک سرمایه):
یکی از مشهورترین این افراد جورج سورس است که به واسطه تلاش های بی وقفه در بازارهای مالی سرمایه هنگفتی بدست آورده و حتی اظهارات وی معمولا باعث تغییر در شرایط بازار می شود.
پوششگران ریسک سرمایه از توان مالی زیادی برخوردار هستند ومی توانند میلیارد ها دلار سرمایه را کنترل نمایند.

5- کارگزاران فارکس:
کارگزاران بازار فارکس بدو دسته تقسیم می شوند:کارگزاران بین بانکی و کارگزاران خرد.کارگزار بین بانکی وظیفه انجام دستورات معاملاتی بانک هاو موسسات مالی در حجمی بسیار بالا را بر عهده دارند، اما کارگزاران خرد
 بخش کوچکی از حجم معاملات را در اختیار دارند ولی به تعداد زیادی از معامله گران خدمات ارائه می دهند.

خدمات استانداردی شامل:
معاملات 24 ساعته online و از یک تا 100leverage و ...
دسته فوق از کارگزاران ، با اعطای اعتبار به معامله گران خرد این امکان را برای آنها فراهم می کنند تا با سرمایه های بسیار بسیار کوچک نسبت به میلیاردها دلار نقدینگی بازار، بتوانند به رقابتی ترین بازار جهان دسترسی پیدا کنند وشانه به شانه ابر شرکت ها و موسسات مالی در تجارت بین المللی ارز شرکت نمایند.

بازار فارکس و ساير بازار های مالی:
با افزایش روز افزون معاملات در بازار فارکس و تغییرات پی در پی نرخ برابری ارزها در سال های اخیر، معامله گران بازار های سهام ، اوراق قرضه و کالا اهمیت بازار فارکس را بخوبی درک کرده اند، بطوری که متوجه شده اند همواره باید تغییرات نرخ ارز را در هنگام تصمیم برای معامله مد نظر داشته باشند.

بطور مثال تصور کنید زمانی که قیمت یورو در برابر دلار افزایش می یابد، قدرت خرید مردم آمریکا برای تهیه کالاهای اروپایی کاهش یافته(زیرا کالاهای اروپایی گران می شوند)  و در نتیجه فروش محصولات شرکت های اروپایی کمتر و از سود آنها کاسته خواهد شد  و در نهایت قیمت سهام شرکت های مذبور  با توجه به سود آوری کمتر ، تنزل می یابد.